قرآن، نماز و دعا هر سه از مصاديق ذكر خدا است. بنابراين هر كدام كه بيشتر حالت توجه به انسان بدهد و از روى تفكر و تدبر باشد افضل است. البته نماز در بين تمام فرايض جايگاه والايى دارد و از آن جايى كه از واجبات مهم است، فضيلت آن نيز از همه ذكرها بيشتر است (1).

وقتى اين سؤال از آيت‏الله بهجت پرسيده شد كه بهترين ذكر چه ذكرى است؟ فرمود: بالاترين ذكر به نظر حقير »ذكر عملى« است. يعنى »ترك معصيت در اعتقاد و در عمل« همه چيز محتاج به اين است و اين محتاج به چيزى نيست و مولد خيرات است (2).

و از بين اذكار ذكر صلوات از بهترين ذكرها است و در هر حالت اشكال ندارد و لازم نيست براى كار مخصوصى باشد. البته دستور داده شده كه گاهى براى سلامتى و مصون ماندن از حوادث و آفات و امراض صدقه بدهيد، صلوات و دعا هم نوعى از صدقه است زيرا در روايت آمده است: »كلّ معروفٍ صدقة هر كار خوب و احسانى نوعى صدقه است«. بنابراين صلوات هم يكى از كارهاى نيك و پسنديده است.

علامه طباطبايى‏رحمه الله با استفاده از دو آيه شريفه »و إذا سألك عبادى عنِّى فإنِّى قريبٌ أجيب دعوة الدَّاع إذا دعان«( 3)و آيه »ادعونى أستجب لكم«( 4 )استفاده مى‏فرمايند كه در استجابت دعا دو چيز معتبر است:

يكم( دعوت، خواستن و طلب باشد، آن هم به راستى و صداقت نه كه اين لقلقه زبان باشد كه لفظ »ادعو« آن را مى‏رساند.

دوم( فقط از خداوند بخواهد كه لفظ »عنّى« همين را مى‏فهماند. بنابراين اگر به يك سبب از هزاران اسباب خارجى اعتماد كند، از خدا نخواسته و در اين جا »عنّى« محقق نشده است«( 5 )و خداوند قول نداده كه اگر از ديگران چيزى خواستيد، آن را مستجاب كند.

حال در هر دعايى اين دو شرط مهم تحقق داشته باشد، اجابت حتمى است و اگر هر يك از اين دو شرط نباشند در حقيقت دعايى نيست لاجرم خداوند استجابت آن را تضمين نفرموده است بلكه اگر كسى از غير خدا چيزى بخواهد، خداوند او را به غير خود واگذار مى‏فرمايد.

پى نوشت ها:

پى‏نوشت‏

 (1) درباره نماز و بركات آن ر. ك: خطبه 199 نهج‏البلاغه‏

 (2) به سوى محبوب، ص 56

3)بقره( 2 )، آيه 186 »هرگاه بندگانم از من سؤال كردند، به درستى كه من نزديك هستم دعاى دعا كننده را هرگاه مرا بخواند اجابت مى‏كنم«.

4 )غافر( 40 )، آيه 60 »بخوانيد مرا استجابت مى‏كنم شما را«.

5 )الميزان، 2، صص 30 -33.